Ik betrap me er steeds vaker op dat ik een Socratist ben, of in in ieder geval begin te worden. In een gesprek heb ik namelijk vaak de neiging om verder te vragen, om duidelijk te krijgen hoe iemand denkt en aan de hand daarvan ook acteert. Dat zorgt bij mij voor een glimlach, bij de ander, zeker als het de eerste keer is dat ik die ander spreek, vaak voor irritatie of onbegrip. Om te begrijpen wat ik bedoel geef ik hier een voorbeeld van hoe een gesprek zou kunnen verlopen.
Tijdens een informeel gesprek op het werk hebben we het met een groepje over fietsen. Iemand zegt:’ik heb sinds kort een e-bike. Lekker hoor, ik ga veel sneller.’
‘Want dat is je doel met fietsen, sneller gaan?’
‘Ja, eigenlijk wel.’
‘Waarom wil je dan sneller gaan?’
‘Ja, eh, waarom? Ik vind het gewoon fijn om sneller vooruit te komen.’
‘Okee. Maar waarom wil je dan sneller vooruit komen?’
‘Hè jezus, wat zijn dat voor vragen? Ik vind het gewoon fijn om harder te kunnen fietsen.’
‘Ja, dat begrijp ik ook wel. Ik wil alleen graag weten wat er nou werkelijk achter iemands handelen zit. Blijkbaar vind je dat je op een ‘gewone’ fiets niet hard genoeg kunt rijden, hoewel er misschien best wel veel versnellingen op zitten, waardoor je toch een beetje zelf in de hand hebt hoe hard je kan rijden. Want kan je met een e-bike daadwerkelijk harder rijden?’
‘Pfoeoe…je gaat er wel diep op in…’
‘Ja klopt. Ik ben gewoon altijd benieuwd naar de werkelijke reden en neem geen genoegen met een standaard antwoord. Maar als je het vervelend vindt laten we het hier toch bij?’
‘Neenee, ik vind het prima dat je wat verder vraagt. Ben het alleen niet gewend. Het blijft eigenlijk altijd bij het oppervlakkige gezwam waar iedereen onbewust maar genoegen mee neemt. Er waarschijnlijk helemaal niet eens bij stilstaat om meer te vragen.’
‘Goed, dus we kunnen doorgaan met ons Socratisch gesprek?’
‘Als je het zo wilt noemen, dan ja.’
‘Okee, om terug te gaan naar mijn laatste vraag: kan je met een e-bike daadwerkelijk harder rijden?’
‘Ik denk dat je niet echt harder rijdt, ook al heb je wel dat gevoel. Dat komt denk ik omdat je gewoon minder hoeft te trappen. Je krijgt ondersteuning waardoor het wat makkelijker gaat.
‘Goed, je gaat dus niet per se harder, maar doordat je minder inspanning hoeft te leveren houd je er een beter gevoel aan over, is dat het?’
‘Je hoeft minder energie te verbruiken om een bepaalde snelheid te halen én om die te behouden. Je kunt een hoge snelheid langer vasthouden waardoor je over een bepaalde afstand een hogere gemiddelde snelheid haalt. Dat betekent weer dat je die afstand in een kortere tijd aflegt dan met een normale fiets en dat je dus tijdwinst boekt. Daarnaast ben je ook minder moe na het fietsen, en minder bezweet. Allemaal voordelen dus.’
‘Dat is allemaal grotendeels duidelijk en logisch. Je vertelt veel en daardoor komen er bij mij nog veel meer vragen op die ik zou kunnen stellen, maar ik denk dat je voorlopig wel genoeg hebt van dit Socratische gesprek, of niet?’
‘Wat zou je dan zoal nog willen vragen?’
‘Ik zou het bijvoorbeeld kunnen hebben over mijn nieuwsgierigheid naar hoe vervelend je zweten vindt, of in welke mate je het vervelend vindt om moe te worden. Maar ook: als je tijdwinst boekt, wat je blijkbaar heel belangrijk vindt, wat doe je daar dan mee? En waarom wil je die afstand in een kortere tijd afleggen? Sta je onder tijdsdruk, of houd je eigenlijk niet zo van fietsen, of ben je niet goed in de tijd ergens voor nemen, ben je misschien in sommige situaties wat ongeduldig? Ik kan echt een hele lijst maken van vragen die bij me opkomen na die paar zinnen die je net gezegd hebt.’
‘Op zich best interessant, maar niet op dit moment, in deze setting. Ik wil het daar best een keer met je over hebben, want het wekt toch wel een beetje mijn nieuwsgierigheid, maar dan onder vier ogen.’
‘Prima, dan maken wij binnenkort een afspraak voor een verdiepend Socratisch gesprek.’
Zoals Elke Wiss in haar boek ‘Socrates op sneakers‘ haarfijn uitlegt, kun je veel meer halen uit een gesprek, waardoor dit in de meeste gevallen ook interessanter wordt. Je hebt daar wel twee of meer mensen voor nodig die ook daadwerkelijk zo’n verdiepend gesprek willen aangaan en niet terugdeinzen voor ‘moeilijke’ vragen. Als iedereen dat zou doen en daadwerkelijk zijn nieuwsgierigheid toont en bevredigd wil zien, dan zou het leven er nóg oprechter en leuker van worden.